Alfavita Newsroom Μια ιδιαίτερα επίκαιρη συζήτηση γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη, την ψηφιακή εποχή και τις βαθιές αλλαγές που συντελούνται στα πανεπιστήμια και την κοινωνία ανοίγει το νέο βιβλίο του Κώστα Γαβρόγλου με τίτλο «Ψηφιακότητα και Πανεπιστήμια. Όψεις ενός νέου καθεστώτος».
Η παρουσίαση του βιβλίου θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 14 Μαΐου 2026, από τις 19:00 έως τις 21:00, στο Ιστορικό Αρχείο ΕΚΠΑ στο Κολωνάκι, με διοργανωτές το Κέντρο Έρευνας για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες και τις Εκδόσεις Ασίνη.
Με τον συγγραφέα θα συνομιλήσουν:
- η Άννα Παπαέτη, μουσικολόγος και επιστημονικά υπεύθυνη του ERC MUTE στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών,
- και ο Νίκος Βαφέας, καθηγητής ιστορικής και πολιτικής κοινωνιολογίας και κοσμήτορας της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστήμιο Κρήτης.
Η «Ψηφιακή Συνθήκη» ως νέο καθεστώς
Κεντρική θέση του βιβλίου είναι ότι η «Ψηφιακότητα» ή αλλιώς η «Ψηφιακή Συνθήκη» δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνολογικό εργαλείο ή μια νέα φάση της πληροφορικής, αλλά ένα συνολικό νέο καθεστώς που μετασχηματίζει βαθιά τις κοινωνίες.
Ο Κώστας Γαβρόγλου υποστηρίζει ότι η επιρροή της ψηφιακής εποχής υπερβαίνει ακόμη και την ίδια την Τεχνητή Νοημοσύνη, με τρόπο ανάλογο προς το πώς η Βιομηχανική Επανάσταση υπερέβαινε τις εφαρμογές του ατμού και του ηλεκτρισμού.
Μέσα από αυτή τη θεώρηση, το βιβλίο απορρίπτει μια απλή εργαλειακή προσέγγιση που περιορίζεται μόνο στα «θετικά» και τα «αρνητικά» της ΤΝ. Αντίθετα, επιχειρεί να αναδείξει τις ιστορικές, πολιτικές και κοινωνικές μεταβολές που προκαλεί η νέα ψηφιακή πραγματικότητα.
Στην πρώτη ενότητα αναλύονται ζητήματα όπως:
- η επιτήρηση και η δημοκρατία,
- τα big data και οι αλγόριθμοι,
- οι μη ουδέτερες τεχνολογίες,
- τα ρυθμιστικά πλαίσια,
- αλλά και οι νέες κοινωνικές τάξεις που διαμορφώνονται.
Το βιβλίο επισημαίνει ότι, όπως κατά τη διάρκεια της Βιομηχανικής Επανάστασης άλλαξαν ριζικά η εργασία, η ιδιοκτησία και η ζωή στις πόλεις, έτσι και σήμερα η ψηφιακή εποχή αναδιαμορφώνει:
- τις εργασιακές σχέσεις,
- την επικοινωνία,
- την παραγωγή γνώσης,
- αλλά και τις ίδιες τις δημοκρατικές λειτουργίες.
Τα πανεπιστήμια μετά το ChatGPT
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ενότητα που αφορά τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα.
Ο συγγραφέας επιχειρεί να περιγράψει ένα νέο πανεπιστημιακό οικοσύστημα που γεννιέται μέσα στην εποχή των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων και της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Το βιβλίο εξετάζει:
- τις μεταμορφώσεις της διδασκαλίας,
- τις αλλαγές στον έντυπο λόγο,
- τις νέες πραγματικότητες μετά την εμφάνιση του ChatGPT,
- τις αναπροσαρμογές στην παραγωγή επιστημονικής γνώσης,
- αλλά και τις μεταβολές στη χρηματοδότηση της έρευνας.
Παράλληλα, γίνεται αναφορά στην αυξανόμενη κυριαρχία της «αποτελεσματικότητας» και της «παραγωγικότητας» ως βασικών κριτηρίων αξιολόγησης των πανεπιστημίων μέσω ποσοτικών δεικτών.
Σύμφωνα με τη συλλογιστική του βιβλίου, αυτή η λογική επηρεάζει όχι μόνο τη λειτουργία των ιδρυμάτων αλλά και την ίδια την ακαδημαϊκή ελευθερία, δημιουργώντας πιέσεις ιδιαίτερα στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες.
Δημοκρατία, γνώση και ψηφιακή εποχή
Ένα από τα πιο έντονα στοιχεία του βιβλίου είναι η ανησυχία για τη σταδιακή υποβάθμιση της δημοκρατίας μέσα στο νέο ψηφιακό περιβάλλον.
Ο Κώστας Γαβρόγλου επιχειρεί να συνδέσει τις τεχνολογικές εξελίξεις με βαθύτερες πολιτικές και κοινωνικές μεταβολές, θέτοντας ερωτήματα για:
- την ελευθερία της έκφρασης,
- τον έλεγχο της πληροφορίας,
- τη συγκέντρωση ισχύος μέσω αλγορίθμων,
- αλλά και τη θέση των πανεπιστημίων σε αυτή τη νέα εποχή.
Η εκδήλωση αναμένεται να αποτελέσει αφορμή για μια ουσιαστική δημόσια συζήτηση γύρω από το μέλλον της εκπαίδευσης, της έρευνας και της δημοκρατίας στην εποχή της ψηφιακής μετάβασης και της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Ανατροπές στις αναθέσεις μαθημάτων: Τι αλλάζει για χιλιάδες εκπαιδευτικούς
Οι 20 βασικοί συνεργάτες του Αλέξη Τσίπρα - Τα ονόματα
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
