Αύριο, 11 Σεπτεμβρίου, χτυπά το πρώτο κουδούνι της νέας σχολικής χρονιάς και μαζί με την επιστροφή μαθητών και εκπαιδευτικών στα σχολεία ξεκινά και η εφαρμογή των προγραμμάτων Παράλληλης Στήριξης.
Ένας αναλυτικός οδηγός για το θεσμικό και παιδαγωγικό πλαίσιο της Παράλληλης Στήριξης, τις βασικές αρχές του θεσμού, τον ρόλο των εκπαιδευτικών αλλά και τα έγγραφα που πρέπει να τηρούνται, παραμένει ιδιαίτερα χρήσιμος για την έναρξη της σχολικής χρονιάς.
Ο οδηγός είχε συνταχθεί τον Σεπτέμβριο του 2022 από τη Μαρία Εμμ. Γιγουρτάκη, τότε Συντονίστρια Εκπαιδευτικού Έργου Ειδικής Αγωγής και Ενταξιακής Εκπαίδευσης του ΠΕΚΕΣ Κρήτης και σήμερα Σύμβουλο Εκπαίδευσης Ειδικής Αγωγής και Ενταξιακής Εκπαίδευσης Νομού Ηρακλείου.
Στόχος του ήταν να δώσει στους εκπαιδευτικούς Ειδικής Αγωγής που εργάζονται στην Παράλληλη Στήριξη, στους εκπαιδευτικούς των γενικών τμημάτων, αλλά και στις διευθύνσεις των σχολικών μονάδων μια συγκεντρωμένη εικόνα για το τι προβλέπει η νομοθεσία και πώς εφαρμόζεται στην πράξη ο θεσμός.
Τι είναι η Παράλληλη Στήριξη
Η Παράλληλη Στήριξη αποτελεί δομή της ενταξιακής εκπαίδευσης και αφορά μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες που φοιτούν στο γενικό σχολείο. Ο θεσμός έχει ως βασική φιλοσοφία τη συμπερίληψη του μαθητή στη γενική τάξη, με την κατάλληλη εκπαιδευτική υποστήριξη, ώστε να μπορεί να συμμετέχει όσο το δυνατόν πιο ισότιμα στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Η Παράλληλη Στήριξη θεσμοθετήθηκε ως πρακτική ένταξης μαθητών με αναπηρία στο γενικό σχολείο με τους νόμους 2817/2000 και 3699/2008, ενώ το θεσμικό πλαίσιο έχει τροποποιηθεί και συμπληρωθεί με μεταγενέστερες νομοθετικές ρυθμίσεις.
Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων:
- η συνεργατική διδασκαλία,
- ο σχεδιασμός Εξατομικευμένων Προγραμμάτων Εκπαίδευσης (ΕΠΕ),
- η διαφοροποίηση του αναλυτικού προγράμματος,
- η διαφοροποίηση των στρατηγικών διδασκαλίας και αξιολόγησης,
- η ανάπτυξη μαθησιακών και κοινωνικών δεξιοτήτων,
- η σταδιακή αυτονόμηση του μαθητή.
Ποιος αποφασίζει για την Παράλληλη Στήριξη
Σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, την Παράλληλη Στήριξη εισηγείται αποκλειστικά το ΚΕΔΑΣΥ, το οποίο με τη σχετική αξιολογική έκθεση καθορίζει και τις ώρες υποστήριξης που απαιτούνται για κάθε μαθητή.
Τα ΚΕΔΑΣΥ έχουν επίσης αρμοδιότητα ως προς τον προσδιορισμό των εκπαιδευτικών αναγκών, τη διατύπωση των βασικών αξόνων των Εξατομικευμένων Προγραμμάτων Εκπαίδευσης και την εισήγηση για το κατάλληλο πλαίσιο εξατομικευμένης υποστήριξης.
Για τη διαμόρφωση του ΕΠΕ προβλέπεται συνεργασία με τη σχολική μονάδα, την ΕΔΥ όπου υπάρχει, τους γονείς ή κηδεμόνες και, όπου αυτό είναι δυνατό, τον ίδιο τον μαθητή.
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού Παράλληλης Στήριξης
Ο εκπαιδευτικός Παράλληλης Στήριξης δεν έχει ρόλο φύλαξης του μαθητή ούτε λειτουργεί ως προσωπικός συνοδός του.
Βασικός στόχος είναι η εκπαιδευτική και παιδαγωγική υποστήριξη, μέσα από ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα που σχεδιάζεται με βάση τις ανάγκες και τις δυνατότητες του μαθητή.
Μεταξύ των βασικών καθηκόντων του είναι:
- η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών δυνατοτήτων του μαθητή,
- η σύνταξη και υλοποίηση του ΕΠΕ,
- η συνεργασία με τον εκπαιδευτικό της τάξης,
- η διαφοροποίηση της διδασκαλίας και του εκπαιδευτικού υλικού,
- η υποστήριξη του μαθητή μέσα και έξω από την τάξη,
- η συμμετοχή στις δραστηριότητες της σχολικής ζωής,
- η παρακολούθηση της μαθησιακής και κοινωνικής του εξέλιξης.
Ο εκπαιδευτικός Παράλληλης Στήριξης μπορεί, για παράδειγμα, να βοηθήσει έναν μαθητή να κατανοήσει τις οδηγίες μιας άσκησης, να προσαρμόσει μια εργασία στις ανάγκες του, να συνεργαστεί με τον εκπαιδευτικό της τάξης για τη διαφοροποίηση της διδασκαλίας ή να οργανώσει δραστηριότητες που ενισχύουν την αλληλεπίδραση του παιδιού με τους συμμαθητές του.
Δεν είναι «ο εκπαιδευτικός του ενός παιδιού»
Ένα από τα βασικά σημεία του οδηγού αφορά τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να λειτουργεί η Παράλληλη Στήριξη μέσα στη γενική τάξη.
Ο εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «ο εκπαιδευτικός του παιδιού με αναπηρία», αλλά ως ισότιμος εκπαιδευτικός της τάξης, με κοινή ευθύνη για την εκπαιδευτική διαδικασία.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται να αποφεύγεται η μόνιμη και αποκλειστική τοποθέτηση του εκπαιδευτικού δίπλα στον μαθητή που υποστηρίζει, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε στοχοποίηση και στιγματισμό.
Η εξατομικευμένη υποστήριξη μπορεί να είναι απαραίτητη, ιδιαίτερα στην αρχή. Στόχος όμως είναι σταδιακά ο μαθητής να αποκτά μεγαλύτερη αυτονομία και ο εκπαιδευτικός της Παράλληλης Στήριξης να λειτουργεί στο πλαίσιο της συνεκπαίδευσης και της συνεργατικής διδασκαλίας.
Διαφοροποιημένη διδασκαλία και συνδιδασκαλία
Ο θεσμός βασίζεται σε δύο σημαντικούς παιδαγωγικούς άξονες: τη διαφοροποιημένη διδασκαλία και τη συνεργατική διδασκαλία (co-teaching).
Η διαφοροποιημένη διδασκαλία δεν σημαίνει ότι τίθενται χαμηλότεροι στόχοι για έναν μαθητή. Σημαίνει ότι οι εκπαιδευτικοί προσαρμόζουν τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η γνώση, τις δραστηριότητες και τα μέσα αξιολόγησης, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν όλοι οι μαθητές.
Η διαφοροποίηση μπορεί να αφορά:
- Το περιεχόμενο – τι χρειάζεται να μάθει ο μαθητής.
- Τη διαδικασία – με ποιον τρόπο θα κατακτήσει τη γνώση.
- Το τελικό προϊόν – με ποιον τρόπο θα παρουσιάσει αυτά που έμαθε.
- Το μαθησιακό περιβάλλον – πώς θα διαμορφωθεί η τάξη ώστε να είναι προσβάσιμη και υποστηρικτική.
Αντίστοιχα, η συνδιδασκαλία στηρίζεται στην ουσιαστική συνεργασία των δύο εκπαιδευτικών στον σχεδιασμό, τη διδασκαλία και την αξιολόγηση.
Στον οδηγό παρουσιάζονται διαφορετικά μοντέλα συνδιδασκαλίας, όπως:
- ένας διδάσκει – ένας παρατηρεί,
- ένας διδάσκει – ένας βοηθά,
- ομαδική διδασκαλία,
- εναλλακτική διδασκαλία,
- παράλληλη διδασκαλία,
- διδασκαλία σε σταθμούς μάθησης,
- ένας διδάσκει – ένας περιφέρεται.
Το σημαντικότερο, ωστόσο, δεν είναι η επιλογή ενός συγκεκριμένου μοντέλου, αλλά η ισότιμη συνεργασία των εκπαιδευτικών και η κοινή ευθύνη για όλους τους μαθητές της τάξης.
Τι πρέπει να περιλαμβάνει ο φάκελος του μαθητή
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στα παραδοτέα και στον φάκελο του μαθητή που υποστηρίζεται από εκπαιδευτικό Παράλληλης Στήριξης.
Ενδεικτικά, στον φάκελο μπορούν να περιλαμβάνονται:
- η αρχική παιδαγωγική αξιολόγηση,
- το Εξατομικευμένο Πρόγραμμα Παρέμβασης με τους βραχυπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους,
- το εβδομαδιαίο ωρολόγιο πρόγραμμα,
- το ημερολόγιο δραστηριοτήτων του εκπαιδευτικού,
- το τετράδιο επικοινωνίας με τους γονείς,
- εργασίες του μαθητή και εκπαιδευτικό υλικό που χρησιμοποιήθηκε,
- η ετήσια έκθεση/απολογισμός των αποτελεσμάτων του εκπαιδευτικού σχεδιασμού,
- κάθε άλλο στοιχείο που κρίνεται χρήσιμο από τον εκπαιδευτικό.
Η συστηματική καταγραφή βοηθά στην παρακολούθηση της πορείας του μαθητή και στην επανεξέταση του ΕΠΕ, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο.
Ο οδηγός της Μαρίας Εμμ. Γιγουρτάκη δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη συνεργασία όλων όσοι εμπλέκονται στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Ο εκπαιδευτικός Παράλληλης Στήριξης καλείται να συνεργάζεται με τον εκπαιδευτικό της τάξης, τη διεύθυνση του σχολείου, το Τμήμα Ένταξης όπου υπάρχει, το ΕΒΠ, την ΕΔΥ, τους γονείς και κηδεμόνες, το ΚΕΔΑΣΥ και τους αρμόδιους εκπαιδευτικούς και επιστημονικούς φορείς.
Ο αναλυτικός οδηγός περιλαμβάνει τη νομοθεσία, το παιδαγωγικό πλαίσιο, τις βασικές αρχές της Παράλληλης Στήριξης, αναλυτικές οδηγίες για τη διαφοροποιημένη διδασκαλία και τη συνδιδασκαλία, καθώς και υπόδειγμα και οδηγίες για τα απαραίτητα έγγραφα και παραδοτέα.
