Ένας επιπλέον χρόνος στο σχολείο ενδέχεται να προσφέρει οφέλη που ξεπερνούν κατά πολύ τα όρια της εκπαίδευσης, φτάνοντας μέχρι την υγεία του εγκεφάλου στην ενήλικη ζωή. Αυτό υποδεικνύει νέα μελέτη, η οποία αξιοποίησε μια σημαντική αλλαγή στο βρετανικό εκπαιδευτικό σύστημα για να εξετάσει εάν η μεγαλύτερη διάρκεια σχολικής φοίτησης μπορεί να επηρεάσει τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας πολλά χρόνια αργότερα.
Το 1972, το Ηνωμένο Βασίλειο αύξησε το ελάχιστο όριο ηλικίας αποχώρησης από το σχολείο από τα 15 στα 16 έτη. Αξιοποιώντας αυτή τη μεταρρύθμιση, ερευνητές από τα Πανεπιστήμια της Νότιας Καλιφόρνιας, του Ουισκόνσιν-Μάντισον και του Μίσιγκαν διαπίστωσαν ότι όσοι υποχρεώθηκαν να παραμείνουν περισσότερο στο σχολείο εμφάνισαν χαμηλότερη πιθανότητα διάγνωσης με νόσο Αλτσχάιμερ ή άλλες μορφές άνοιας.
Συγκεκριμένα, η διαφορά αντιστοιχούσε σε περίπου δύο λιγότερες διαγνώσεις άνοιας ανά 1.000 άτομα, ενώ η πιθανότητα διάγνωσης ήταν χαμηλότερη κατά περίπου 0,2 ποσοστιαίες μονάδες στην ομάδα που επηρεάστηκε από την αλλαγή. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PNAS και προσφέρει νέα στοιχεία για τη σχέση ανάμεσα στην εκπαίδευση και τη μελλοντική υγεία του εγκεφάλου.
Η ημερομηνία γέννησης που έκανε τη διαφορά
Η μεταρρύθμιση εφαρμόστηκε σε μαθητές στην Αγγλία, τη Σκωτία και την Ουαλία που είχαν γεννηθεί από την 1η Σεπτεμβρίου 1957 και μετά. Όσοι είχαν γεννηθεί λίγο νωρίτερα μπορούσαν να εγκαταλείψουν το σχολείο στην ηλικία των 15 ετών, ενώ οι νεότεροι υποχρεώθηκαν να συνεχίσουν για έναν επιπλέον χρόνο.
Αυτή η διαφορά επέτρεψε στους επιστήμονες να συγκρίνουν ανθρώπους με κοντινές ημερομηνίες γέννησης, οι οποίοι, εξαιτίας της αλλαγής στη νομοθεσία, είχαν διαφορετικές εκπαιδευτικές υποχρεώσεις. Η μεταρρύθμιση αύξησε κατά 14 ποσοστιαίες μονάδες το ποσοστό των μαθητών που παρέμεναν στο σχολείο τουλάχιστον μέχρι τα 16 τους χρόνια.
Για να διερευνήσουν τη μακροπρόθεσμη επίδραση της αλλαγής, οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα από τη UK Biobank, νοσοκομειακά αρχεία, μητρώα θανάτων και πληροφορίες για το ιατρικό ιστορικό των συμμετεχόντων. Οι διαγνώσεις εξετάστηκαν έως τον Δεκέμβριο του 2022, όταν οι άνθρωποι που είχαν γεννηθεί κοντά στο όριο της μεταρρύθμισης βρίσκονταν περίπου στην ηλικία των 65 ετών.
Το «φυσικό πείραμα» που βοήθησε τους επιστήμονες
Η σύνδεση ανάμεσα στην υψηλότερη μόρφωση και τον χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας είχε απασχολήσει και στο παρελθόν την επιστημονική κοινότητα. Ωστόσο, η διαπίστωση μιας τέτοιας συσχέτισης δεν αρκεί από μόνη της για να αποδείξει ότι η εκπαίδευση είναι εκείνη που προκαλεί τη διαφορά.
Οι άνθρωποι που παραμένουν περισσότερα χρόνια στο σχολείο μπορεί να διαφέρουν και σε άλλους σημαντικούς παράγοντες, όπως το οικογενειακό περιβάλλον, το εισόδημα και οι επαγγελματικές ευκαιρίες που έχουν αργότερα στη ζωή τους.
Η βρετανική μεταρρύθμιση έδωσε στους ερευνητές τη δυνατότητα να περιορίσουν αυτή τη δυσκολία. Επειδή η υποχρέωση παραμονής στο σχολείο καθοριζόταν από την ημερομηνία γέννησης, η αλλαγή λειτούργησε ως ένα είδος «φυσικού πειράματος».
Οι έλεγχοι έδειξαν ότι οι δύο ομάδες δεν παρουσίαζαν αντίστοιχες διαφορές στη γενετική προδιάθεση ή στο οικογενειακό ιστορικό άνοιας. Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες ενίσχυσαν την εκτίμησή τους ότι η επιπλέον σχολική φοίτηση μπορεί να συνέβαλε στη μείωση των διαγνώσεων.
Το όφελος καταγράφηκε ακόμη και σε άτομα με υψηλό γενετικό κίνδυνο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το εύρημα ότι η χαμηλότερη πιθανότητα διάγνωσης άνοιας καταγράφηκε και μεταξύ ανθρώπων με αυξημένη κληρονομική προδιάθεση.
Οι ερευνητές χώρισαν τους συμμετέχοντες σε ομάδες υψηλότερου και χαμηλότερου γενετικού κινδύνου, χρησιμοποιώντας έναν δείκτη που περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, γενετικές παραλλαγές του γονιδίου APOE, το οποίο συνδέεται με τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η επιπλέον σχολική εκπαίδευση εξασθένησε τη σχέση ανάμεσα στον γενετικό κίνδυνο και την πιθανότητα διάγνωσης άνοιας.
Όπως επισημαίνει ο συν-συγγραφέας της μελέτης Leandro Carvalho, αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας, τα γονίδια επηρεάζουν τον κίνδυνο, χωρίς να καθορίζουν απόλυτα την εξέλιξη της υγείας ενός ανθρώπου. Με άλλα λόγια, η γενετική προδιάθεση δεν αποτελεί απαραίτητα μια προκαθορισμένη πορεία, καθώς οι εμπειρίες και οι συνθήκες ζωής ενδέχεται επίσης να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο.
Το επόμενο ερώτημα για τους επιστήμονες είναι μέσω ποιων μηχανισμών η εκπαίδευση μπορεί να επηρεάζει τον κίνδυνο άνοιας.
Μία πιθανή εξήγηση αφορά τις ευκαιρίες που προσφέρει η μεγαλύτερη μόρφωση στην επαγγελματική ζωή. Η πρόσβαση σε καλύτερες θέσεις εργασίας, το υψηλότερο εισόδημα και η απασχόληση σε επαγγέλματα που απαιτούν αυξημένη νοητική δραστηριότητα ενδέχεται να αποτελούν παράγοντες που συμβάλλουν στη συγκεκριμένη σχέση.
Παράλληλα, η μελέτη εντόπισε θετική επίδραση της μεταρρύθμισης στο οικογενειακό εισόδημα, ενώ κατέγραψε σύνδεση και με λιγότερα περιστατικά εγκεφαλικών επεισοδίων ή εμφραγμάτων. Ωστόσο, οι ερευνητές δεν κατέληξαν σε ένα συγκεκριμένο συμπέρασμα για τον μηχανισμό που εξηγεί τη μείωση των διαγνώσεων άνοιας.
Τι δεν γνωρίζουμε ακόμη
Παρά τα ενδιαφέροντα ευρήματα, η μελέτη δεν σημαίνει ότι ένας επιπλέον χρόνος στο σχολείο εγγυάται προστασία από την άνοια. Το μέγεθος του οφέλους παραμένει αβέβαιο, ενώ οι συμμετέχοντες ήταν ακόμη σχετικά νέοι για να αποτυπωθεί πλήρως η συχνότητα μιας πάθησης που εμφανίζεται κυρίως σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι χρειάζεται περαιτέρω παρακολούθηση, ώστε να διαπιστωθεί εάν η διαφορά διατηρείται καθώς οι συμμετέχοντες μεγαλώνουν και αυξάνονται οι πιθανότητες εμφάνισης άνοιας.
Σε κάθε περίπτωση, τα αποτελέσματα ενισχύουν την άποψη ότι η εκπαίδευση μπορεί να έχει μακροπρόθεσμες επιδράσεις που δεν περιορίζονται στις γνώσεις και στις επαγγελματικές προοπτικές. Ένας επιπλέον χρόνος στα θρανία ενδέχεται να αφήνει το αποτύπωμά του ακόμη και δεκαετίες αργότερα, στη λειτουργία του εγκεφάλου και στην υγεία της τρίτης ηλικίας
