Το γεγονός ότι το στεγαστικό πρόβλημα και οι χαμηλοί μισθοί των εκπαιδευτικών έφτασαν πλέον στην Ολομέλεια της Βουλής δεν αποτελεί έκπληξη. Αντί θετα, ίσως άργησε να συμβεί.
Η επίκαιρη ερώτηση που κατέθεσε η βουλευτής Κατερίνα Νοτοπούλου προς την υπουργό Παιδείας φέρνει στο προσκήνιο ένα ζήτημα που τα τελευταία χρόνια μετατρέπεται σε μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη λειτουργία του δημόσιου σχολείου: την αδυναμία χιλιάδων εκπαιδευτικών να ζήσουν αξιοπρεπώς από τον μισθό τους και να υπηρετήσουν σε περιοχές όπου το κόστος στέγασης έχει εκτοξευθεί.
Το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό. Είναι ήδη εδώ.
Οι 20.000 που «χάθηκαν» από τους πίνακες του ΑΣΕΠ
Το στοιχείο που προκαλεί ίσως τη μεγαλύτερη ανησυχία είναι η σημαντική μείωση των υποψηφίων εκπαιδευτικών στους νέους πίνακες του ΑΣΕΠ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η ερώτηση, περίπου 20.000 λιγότεροι εκπαιδευτικοί υπέβαλαν αίτηση σε σχέση με την αντίστοιχη διαδικασία του 2023.
Η μείωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν αναλογιστεί κανείς ότι οι πίνακες ανανεώνονται κάθε τρία χρόνια και αποτελούν τη βασική «δεξαμενή» από την οποία αντλεί το Υπουργείο Παιδείας τόσο τους μόνιμους διορισμούς όσο και τις προσλήψεις αναπληρωτών.
Το ερώτημα είναι αναπόφευκτο: γιατί χιλιάδες πτυχιούχοι εκπαιδευτικοί επέλεξαν να μη συμμετάσχουν καν στη διαδικασία;
Η απάντηση φαίνεται να βρίσκεται στην καθημερινότητα που βιώνουν οι νέοι εκπαιδευτικοί.
Ο μισός μισθός στο ενοίκιο
Ένας νεοδιόριστος ή αναπληρωτής εκπαιδευτικός ξεκινά σήμερα με καθαρές αποδοχές που συχνά κυμαίνονται κοντά στα 800 έως 1.000 ευρώ.
Την ίδια στιγμή, στις περισσότερες περιοχές όπου παρουσιάζονται εκπαιδευτικά κενά –κυρίως νησιά, τουριστικές περιοχές και μεγάλα αστικά κέντρα– τα ενοίκια έχουν εκτοξευθεί.
Το μέσο κόστος μιας μικρής κατοικίας κυμαίνεται πλέον από 450 έως 650 ευρώ τον μήνα, ενώ σε ορισμένα νησιά ή τουριστικούς προορισμούς τα διαθέσιμα σπίτια για μακροχρόνια μίσθωση είναι ελάχιστα.
Αυτό σημαίνει ότι ένας εκπαιδευτικός μπορεί να χρειάζεται να διαθέσει ακόμη και το 50% ή το 60% του εισοδήματός του μόνο για τη στέγη.
Και βέβαια απομένουν η διατροφή, οι μετακινήσεις, οι λογαριασμοί, οι οικογενειακές υποχρεώσεις και το κόστος επιστροφής στον τόπο μόνιμης κατοικίας.
Οι αρνήσεις και οι παραιτήσεις αυξάνονται
Το φαινόμενο των εκπαιδευτικών που αρνούνται να αναλάβουν υπηρεσία ή παραιτούνται λίγο μετά την πρόσληψή τους δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση.
Σε αρκετές περιοχές της χώρας σχολικές μονάδες ξεκινούν τη χρονιά με κενά που παραμένουν για εβδομάδες ή ακόμη και μήνες.
Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου εκπαιδευτικοί επιλέγουν να παραμείνουν άνεργοι ή να εργαστούν σε άλλους τομείς παρά να μετακινηθούν σε μια περιοχή όπου το κόστος διαβίωσης καθιστά αδύνατη την επιβίωση.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που πριν από λίγα χρόνια θα φάνταζε αδιανόητη.
Τα 33 ευρώ τον μήνα δεν λύνουν το πρόβλημα
Η βουλευτής θέτει επίσης στο επίκεντρο το μέτρο της επιστροφής ενός ενοικίου ετησίως, το οποίο έχει ανακοινώσει η κυβέρνηση.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς που παρατίθενται, η ενίσχυση αυτή αντιστοιχεί περίπου σε 400 ευρώ τον χρόνο ή περίπου 33 ευρώ τον μήνα.
Σε μια αγορά όπου τα ενοίκια κυμαίνονται από 450 έως 650 ευρώ και συχνά ακόμη υψηλότερα στις τουριστικές περιοχές, είναι προφανές ότι μια τέτοια ενίσχυση δεν μπορεί να μεταβάλει ουσιαστικά την κατάσταση.
Το πρόβλημα δεν είναι λογιστικό.
Είναι δομικό.
Το επάγγελμα χάνει την ελκυστικότητά του
Η συζήτηση που ανοίγει στη Βουλή δεν αφορά μόνο τους σημερινούς εκπαιδευτικούς.
Αφορά το μέλλον του δημόσιου σχολείου.
Όταν ολοένα λιγότεροι νέοι επιλέγουν να ακολουθήσουν το επάγγελμα, όταν χιλιάδες απόφοιτοι παιδαγωγικών σχολών αναζητούν άλλες επαγγελματικές διεξόδους και όταν η οικονομική πραγματικότητα καθιστά αδύνατη τη διαβίωση σε πολλές περιοχές της χώρας, τότε το πρόβλημα παύει να είναι συνδικαλιστικό ή μισθολογικό.
Γίνεται πρόβλημα εκπαιδευτικής πολιτικής.
Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα παράδοξο: χιλιάδες κενές θέσεις στα σχολεία και ταυτόχρονα χιλιάδες εκπαιδευτικοί που απομακρύνονται από το επάγγελμα.
Η απάντηση σε αυτό το παράδοξο δεν θα δοθεί με επιδόματα λίγων δεκάδων ευρώ.
Θα δοθεί μόνο αν υπάρξει μια ολοκληρωμένη πολιτική για τους μισθούς, τη στέγαση, τις μεταθέσεις, τη συνυπηρέτηση και συνολικά την αξιοπρεπή διαβίωση των ανθρώπων που καλούνται να κρατήσουν όρθιο το δημόσιο σχολείο.
Γιατί αν συνεχιστεί η σημερινή πορεία, το ερώτημα των επόμενων ετών δεν θα είναι πόσους εκπαιδευτικούς χρειάζονται τα σχολεία.
Θα είναι πόσοι θα είναι διατεθειμένοι να υπηρετήσουν σε αυτά.
